Desember is om die draai, maar vir baie Suid-Afrikaners kan die feestyd vanjaar meer oor begrotings as geskenke en vakansies gaan. Stygende pryse, duurder skuld en werkloosheid plaas steeds druk op huishoudings se finansies.
Die jongste ekonomiese syfers wys dat verbruikers se vertroue wel effens herstel het, maar dat baie mense steeds versigtig is oor hul geldsake.
Met Kersinkopies, vakansiereise, familiebyeenkomste en die nuwe skooljaar wat voorlê, kan die volgende paar maande ’n uitdaging vir huishoudelike begrotings wees.
Pryse styg weer
Statistieke Suid-Afrika se jongste verbruikersprysindeks toon dat inflasie in September tot 4,5% gestyg het, teenoor 4,4% in Augustus en 4,3% in Julie.
Vervoer was een van die grootste bydraers tot die jaarlikse inflasiekoers. Vervoerpryse was in September 10,8% hoër as ’n jaar tevore, terwyl behuising en nutsdienste met 5,2% gestyg het.
Daar is wel goeie nuus vir inkopies: voedselinflasie bly relatief laag. Die jaarlikse styging in voedsel- en nie-alkoholiese drankpryse was in September 1,2%, terwyl vleisinflasie tot 0,7% verlangsaam het.
Dit beteken egter nie dat alle huishoudings noodwendig meer geld beskikbaar het nie. Die uitwerking van prysverhogings hang af van waarop elke gesin sy inkomste bestee.
Verbruikers bly bekommerd oor hul geld
Die FNB/BER-verbruikersvertrouensindeks het in die derde kwartaal van 2026 van -19 tot -13 verbeter.
Hoewel dit op ’n mate van herstel dui, bly die indeks negatief. Dit beteken dat pessimistiese antwoorde steeds swaarder as optimistiese antwoorde in die opname weeg.
Die indeks meet onder meer mense se verwagtinge oor die ekonomie, hul huishoudelike finansies en of dit ’n goeie tyd is om duurder goedere soos meubels en huishoudelike toestelle te koop.
Die BER waarsku dat verbruikersbesteding in die komende maande steeds onder druk kan bly.
Skuld maak Desember duurder
Huishoudings met huislenings, voertuigfinansiering en ander skuld wat aan veranderlike rentekoerse gekoppel is, het ook rede om hul begrotings fyn dop te hou.
Die Suid-Afrikaanse Reserwebank het die beleidsrentekoers in September met 0,25 persentasiepunt tot 7,25% verhoog.
Die besluit het gevolg te midde van hernieude inflasiedruk, veral weens brandstofpryse en die koste van dienste.
Hoër rentekoerse kan beteken dat sommige huishoudings meer aan skuldterugbetalings moet bestee en gevolglik minder geld vir feestyd-uitgawes oorhou.
Werkloosheid bly ’n groot uitdaging
Die land se werkloosheidsyfers skets ook ’n moeilike prentjie.
Die amptelike werkloosheidskoers het in die tweede kwartaal van 2026 tot 33,6% gestyg. Sowat 8,5 miljoen mense was werkloos.
Vir huishoudings wat van een inkomste afhanklik is, of waar familielede sonder werk is, kan die ekstra uitgawes van die feestyd ’n verdere finansiële las wees.
Hoe om die feestyd se finansiële druk te beperk
Finansiële beplanning kan help om te keer dat Desember se uitgawes in Januarie probleme veroorsaak.
Huishoudings kan onder meer vooraf ’n begroting vir geskenke, kos en reisuitgawes opstel, pryse vergelyk en geld vir Januarie se skool- en ander noodsaaklike uitgawes opsysit.
Dit is ook belangrik om versigtig te wees met krediet wat gebruik word om feestyd-uitgawes te finansier, aangesien rente die uiteindelike koste aansienlik kan verhoog.
Die jongste syfers wys dus op ’n gemengde prentjie: sommige pryse styg stadiger en verbruikersvertroue het verbeter, maar die druk van skuld, vervoeruitgawes en werkloosheid het nie verdwyn nie.
Vir baie gesinne kan die grootste uitdaging hierdie Desember wees om die feestyd te geniet sonder om die nuwe jaar met groter finansiële probleme te begin.
Bronne: Statistieke Suid-Afrika; FNB/Buro vir Ekonomiese Ondersoek (BER); Suid-Afrikaanse Reserwebank.
