Kunsmatige intelligensie (KI) kan regsnavorsing versnel en regsdienste meer toeganklik maak, maar die gebruik daarvan moet met menslike oordeel, aanspreeklikheid en die beskerming van grondwetlike regte gepaardgaan. Dit was die kern van die gesprek by die Future of Law-konferensie in Sandton, waar LexisNexis Suid-Afrika se navorsing die grondslag gevorm het.
Die eerste Future of Law-konferensie is op 3 November 2026 deur TopCo Media aangebied, met LexisNexis Suid-Afrika se navorsing en insigte as grondslag vir die gesprek oor die toekoms van die reg.
Dr. Mathews Phosa, prokureur en voormalige premier van Mpumalanga, en Ian Andrews, uitvoerende hoof van LexisNexis Suid-Afrika, was onder die hoofsprekers.
LexisNexis: Vertroue bly noodsaaklik
Andrews het gesê vertroue in instellings en tegnologie is ’n belangrike deel van die gesprek oor hoe die regsberoep moet ontwikkel.
Volgens hom bring kunsmatige intelligensie nuwe geleenthede om vinniger en produktiewer te werk, maar dit laat ook vrae ontstaan oor die vaardighede wat toekomstige regsberoepslui sal benodig en hoe die risiko’s van tegnologie bestuur moet word.
Hy het die belangrikheid van menslike vaardighede en toesig beklemtoon, asook die behoefte om tegnologie regverdig en toeganklik te maak.
Die ontwikkeling van die reg raak volgens Andrews nie net die regsberoep nie, maar ook die ekonomie, beleggersvertroue en die manier waarop mense en gemeenskappe hul regte ervaar.
Phosa: Menslike oordeel moet sentraal bly
Phosa het gesê die reg moet, ondanks tegnologiese verandering, voortgaan om menswaardigheid te beskerm en geregtigheid te dien.
Hy het daarop gewys dat KI kan help om regsnavorsing te verbeter, hofprosesse te versnel en regsinligting meer toeganklik te maak. Dit kan veral betekenisvol wees in ’n land waar baie mense nie regsverteenwoordiging kan bekostig nie.
Terselfdertyd kan KI verkeerde inligting verskaf, bestaande diskriminasie voortsit en vertroulike inligting in gevaar stel, het hy gewaarsku.
Phosa het vyf beginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI in die regstelsel uitgelig:
- Aanspreeklikheid: Mense moet verantwoordelik bly vir besluite wat ander se regte en vryhede raak.
- Verifiëring: Inligting wat deur KI gegenereer word, moet nagegaan en bevestig word.
- Vertroulikheid: Persoonlike inligting en vertroulike regsadvies moet beskerm word.
- Billikheid: Mense wat deur ’n outomatiese besluit geraak word, moet dit kan bevraagteken en regshulp kan soek.
- Insluiting: Tegnologie moet Suid-Afrikaners dien ongeag hul inkomste, taal, ligging of digitale vaardighede.
Toegang tot geregtigheid in ’n digitale samelewing
Phosa het gesê aanlyn howe, virtuele konsultasies en digitale regsdienste kan help om koste en vertragings te verminder.
Hy het egter gewaarsku dat modernisering nie nuwe struikelblokke moet skep vir mense sonder betroubare internet, toegang tot tegnologie of die vaardighede om dit te gebruik nie.
’n Persoon in ’n landelike gemeenskap behoort dieselfde grondwetlike beskerming te geniet as iemand in ’n groot stad, terwyl kwesbare mense nie weens beperkte geld of digitale toegang van geregtigheid uitgesluit behoort te word nie.
Die beskerming van persoonlike inligting en kuberveiligheid is volgens hom ook sake van bestuur en openbare vertroue. Wetgewing alleen is nie genoeg nie: instellings moet inligting verantwoordelik bestuur en mense moet onbillike of onwettige besluite kan aanveg.
Regsinligting en kennisgewings aanlyn
Die groter beskikbaarheid van regsinligting op digitale platforms vorm deel van die gesprek oor toegang tot die reg.
Nuusflits se regskennisgewings maak voorsiening vir die aanlyn publikasie van onder meer kennisgewings oor afgestorwe boedels. Legal Notice Publishing help kliënte met die publikasie van regskennisgewings in Nuusflits en die Staatskoerant.
Die konferensie het ook ondersoek hoe die regsberoep, sakewêreld en openbare instellings by nuwe tegnologie kan aanpas terwyl Suid-Afrika se grondwetlike waardes beskerm word.
