Ná goeie reën, hael en storms wat dié week in dele van Pretoria voorgekom het, het ’n ongewone verskynsel op sosiale media aandag getrek: ’n inwoner sê reënwater in haar omgewing het rooi vertoon.
Die vrou het op die Facebook-groep Reënval in SA geskryf dit is die eerste keer in 53 jaar wat sy ná reën en storms in Pretoria rooi reën sien.
Sy het gevra of daar moontlik chemikalieë in die lug of water kan wees en of die weer gemanipuleer kan word. Sy het ook gesê sy het ’n sterk chemiese reuk opgemerk en gevra wat so ’n verskynsel vir plante en diere kan beteken.
Die waarneming is egter nog nie deur ’n onafhanklike laboratorium of weerkundige ondersoek bevestig nie. Dit beteken daar is tans geen grondslag om te sê dat die reënwater chemies besmet is of dat die weer gemanipuleer is nie.
Waarom kan reën rooi lyk?
Gekleurde reën is nie ’n nuwe verskynsel nie. Een van die bekendste wetenskaplike verklarings is dat reëndruppels stofdeeltjies uit die atmosfeer opvang. Nasa verduidelik dat stof wat deur sterk winde opgelig en deur weerstelsels vervoer word, deur reën na die grond gebring kan word. As die stof genoeg ysteroksied bevat, kan die reën ’n rooi of rooibruin kleur hê.
Dit beteken ook dat rooi reën nie noodwendig grond direk langs ’n wasbak of ander oppervlak hoef te hê om ’n rooi neerslag te veroorsaak nie. Die deeltjies kan reeds in die lug wees voordat die reën val.
Daar is ook ander moontlike verklarings. In sommige historiese gevalle is gekleurde reën verbind met biologiese materiaal, soos mikro-organismes of alge. ’n Bekende voorbeeld is die rooi reën wat in 2001 in Kerala, Indië, voorgekom het. Wetenskaplikes het die rooi deeltjies in die water ondersoek en verskillende verklarings vir die gebeurtenis bestudeer.
En wat van swart reën?
Donker of swart reën is ook al aangeteken. In 2019 het ’n sogenaamde “black rain”-gebeurtenis in die metropolitaanse gebied van São Paulo in Brasilië voorgekom. Navorsers het reënmonsters ontleed en bevind dat rookdeeltjies van grootskaalse biomassa-brande deur lugstrome vervoer en daarna deur die reën uitgespoel is. Die monsters het onder meer verhoogde vlakke van stowwe bevat wat met die verbranding van plantegroei verbind word.
Swart reën is ook al baie vroeër beskryf. ’n Brief wat in 1884 in die wetenskapjoernaal Nature gepubliseer is, beskryf ’n swart reënbui in Engeland waarin die donker deeltjies as roet geïdentifiseer is.
Maar wat van die sterk chemiese reuk?
’n Ongewone reuk ná ’n storm beteken nie noodwendig dat gevaarlike chemikalieë in die reënwater is nie.
Die bekende reuk van reën kan onder meer deur plantolies, bakteriese stowwe in die grond en osoon beïnvloed word. Osoon kan veral in die geval van donderstorms ’n skerp reuk veroorsaak, terwyl die aardse reuk ná reën dikwels met sogenaamde petrichor en geosmin verbind word.
Dit sluit egter nie die moontlikheid van ander lugbesoedeling uit nie. Die enigste manier om vas te stel wat werklik in ’n spesifieke monster voorkom, is om dit te laat ontleed.
Kan die reënwater getoets word?
Ja. ’n Persoon wat die verskynsel self ervaar het en wil weet wat in die water was, kan ’n watermonster by ’n laboratorium laat ontleed. In Pretoria bied Waterlab waterontleding aan, terwyl Chemtech Laboratory Services water-, grond- en lugmonsters ontleed en as ’n Suid-Afrikaanse Nasionale Akkreditasiestelsel (Sanas)-geakkrediteerde laboratorium aangedui word.
Sanas hou ook ’n databasis van geakkrediteerde chemiese en mikrobiologiese toetslaboratoriums. Dit is belangrik om vooraf met die laboratorium te bespreek watter toets nodig is, aangesien ’n algemene waterontleding nie noodwendig vir elke moontlike besoedelstof toets nie.
Die Wêreldgesondheidsorganisasie waarsku verder dat reënwater wel tydens versameling besmet kan raak deur stof, roet, blare, voëlmis, oppervlaktes en ander materiaal. Reën wat vir drinkwater ingesamel word, moet daarom toepaslik getoets en behandel word.
Kan dit gemanipuleerde weer wees?
Weerwysiging bestaan wel. Die Wêreld- Meteorologiese Organisasie (WMO) beskryf onder meer wolksaaiing, waar sekere stowwe in wolke ingebring word om die vorming van neerslag onder spesifieke toestande te probeer beïnvloed.
Dit beteken egter nie dat enige ongewone reëngebeurtenis bewys van weerwysiging is nie. Volgens die WMO is die energie in groot weerstelsels so groot dat dit nie moontlik is om eenvoudig reënstelsels te skep, windpatrone te verander of weer ernstig op groot skaal te beheer nie.
Vir die rooi reën wat nou in Pretoria op sosiale media aangemeld is, is daar dus in hierdie stadium geen onafhanklike bewys dat weerwysiging of chemiese besoedeling die oorsaak is nie.
’n Laboratoriumtoets van ’n behoorlik versamelde monster sou egter ’n interessante manier wees om vas te stel watter deeltjies of stowwe werklik in die water teenwoordig was.
Bron: Nasa Earth Observatory, WMO, Wêreldgesondheidsorganisasie, Waterlab, Chemtech Laboratory Services, Nature, Reënval in SA-Facebook-plasing
