OUDTSHOORN / SPRINGS. – Die dood van twee jong seuns binne enkele dae het die aandag op breinvliesontsteking gevestig, ’n siekte wat in sekere gevalle vinnig kan ontwikkel en lewensgevaarlik kan wees. Aidan Westraad (8), ’n graad 2-leerling aan Laerskool Laurus in Oudtshoorn, is Sondag 1 November oorlede. Frans van den Bergh, beter bekend as Fransie, van Springs in Gauteng, is Woensdag 4 November oorlede nadat hy weens ’n ernstige infeksie in die hospitaal behandel is. Hoewel breinvliesontsteking in albei gevalle genoem is, is daar nie bevestiging dat die seuns dieselfde soort infeksie gehad het of dat die sterftes met die siekte verband hou nie.
Saint Helens Vultures van Springs het hulde aan Fransie gebring. Die klub het aangekondig dat die span se komende wedstryd teen die Naka Bulls aan hom opgedra word. Die spelers sal rooi bande om hulle linkerarms dra as ’n teken van hulde aan die jong rugbyspeler en ter herinnering aan sy moed en stryd. Die klub het ook sy meegevoel met Fransie se familie betuig. In ’n afsonderlike boodskap het Springs Rugby Club gesê Fransie het ’n besondere plek in sy spanmaats se harte gehad.
Volgens die Oudtshoorn Courant het Nadia Ferreira, woordvoerder van die Wes-Kaapse departement van gesondheid, gesê daar is geen ander gevalle van breinvliesontsteking in Oudtshoorn aangemeld nie. Die departement het mense wat noue kontak met Aidan gehad het, opgespoor sodat toepaslike voorkomende behandeling gebied kon word.
Intussen het Dysseldorp Primêr ouers gevra om op simptome te let.
Die twee sterftes beklemtoon waarom dit belangrik is dat ouers en versorgers die waarskuwingstekens van breinvliesontsteking ken. Die siekte kan mense van enige ouderdom raak, maar babas, jong kinders, tieners en jong volwassenes is onder die groepe wat besondere aandag verg.
Wat is breinvliesontsteking?
Breinvliesontsteking, ook bekend as meningitis, is ’n ontsteking van die beskermende membrane wat die brein en rugmurg omring. Volgens die Nasionale Instituut vir Oordraagbare Siektes (Nios) kan dit deur bakterieë en virusse ontstaan. Sekere ander infeksies, beserings, kanker en medikasie kan ook ontsteking van die breinvliese veroorsaak.
Die oorsaak is belangrik omdat die verskillende vorme van breinvliesontsteking nie dieselfde behandel word nie. Bakteriële breinvliesontsteking kan besonder ernstig wees en vereis dringende mediese behandeling. Virale breinvliesontsteking is dikwels minder ernstig, terwyl swamverwante breinvliesontsteking minder algemeen voorkom en veral mense met ’n verswakte immuunstelsel kan raak.
Die verskillende vorme
Bakteriële breinvliesontsteking word deur bakterieë veroorsaak. Van die bekende bakterieë wat dit kan veroorsaak, is meningokokke, pneumokokke en Haemophilus influenzae tipe b (Hib). Meningokokke kan ook ’n ernstige bloedstroominfeksie veroorsaak, wat tot bloedvergiftiging (sepsis) kan lei. Hierdie vorm kan vinnig versleg en moet as ’n mediese noodgeval beskou word.
Virale breinvliesontsteking word deur virusse veroorsaak. Dit is dikwels minder ernstig as die bakteriële vorm en baie mense herstel met ondersteunende behandeling. Antibiotika werk nie teen virusse nie.
Swamverwante breinvliesontsteking kom minder dikwels voor. Dit kan onder meer mense met ’n verswakte immuunstelsel raak en vereis spesifieke behandeling met antifungale medikasie. Nie alle vorme van breinvliesontsteking is aansteeklik nie; die oorsaak bepaal of en hoe dit tussen mense kan versprei.
Hoe versprei dit?
Die manier waarop breinvliesontsteking versprei, hang af van die organisme wat dit veroorsaak. Meningokokke kan deur respiratoriese druppels en keelafskeidings versprei, veral wanneer mense vir lang tye in noue kontak met mekaar is. Dit kan byvoorbeeld gebeur tussen mense wat saam woon of deur intieme kontak soos soen.
Dit beteken nie dat elke persoon wat in dieselfde skool, klas of omgewing as ’n besmette persoon was, noodwendig die siekte sal kry nie. Gesondheidsowerhede bepaal wie as ’n noue kontak beskou word en of voorkomende antibiotika nodig is.
Sommige virusse wat breinvliesontsteking veroorsaak, kan deur hoes en nies, besmette hande of kontak met besmette oppervlaktes versprei. Goeie handhigiëne bly daarom belangrik.
Waarskuwingstekens waarop ouers moet let
Simptome kan skielik begin en vinnig vererger. Die algemene waarskuwingstekens is:
- Skielike koors.
- Erge hoofpyn.
- ’n Stywe of pynlike nek.
- Naarheid en braking.
- Sensitiwiteit vir lig.
- Verwarring of ’n verandering in bewussyn.
- Ongewone slaperigheid of probleme om wakker te bly.
- Stuiptrekkings.
- Koue hande en voete.
- ’n Donkerrooi of pers uitslag wat soos klein verkleurings op die vel kan lyk.
’n Uitslag kom nie noodwendig in elke geval voor nie. Ouers moet dus nie wag dat ’n uitslag verskyn voordat hulle mediese hulp kry nie.
By babas kan die tekens anders lyk. ’n Baba kan swak drink, buitengewoon geïrriteerd wees, lusteloos voorkom, moeilik wakker word of ’n aanhoudende, ongewone huilgeluid maak. ’n Bultende sagte plekkie op die kop kan ook ‘n teken wees.
Indien ’n kind of volwassene skielik koors ontwikkel saam met erge hoofpyn, ’n stywe nek, verwarring of ander moontlike tekens van breinvliesontsteking, moet dringend mediese hulp verkry word. Moenie wag om te kyk of die simptome vanself verdwyn nie.
Kan dit voorkom word?
Inenting bied beskerming teen sekere bakterieë wat breinvliesontsteking kan veroorsaak, waaronder pneumokokke en Hib. Entstowwe teen meningokokke is beskikbaar, maar die beskerming hang af van die tipe entstof en die bakteriese groep waarteen dit gerig is. Geen enkele entstof beskerm teen alle vorme van breinvliesontsteking nie.
Ouers kan hul huisdokter raadpleeg oor beskikbare entstowwe en of ’n kind se inentings op datum is. Die NICD se inligting dui daarop dat meningokokkale inenting nie deel van Suid-Afrika se gewone roetine-kinderinentingsprogram is nie.
Gereelde handewas, goeie respiratoriese higiëne en die vermyding van die deel van drinkbekers, eetgerei en tandeborsels kan ook help om die verspreiding van sekere kieme te beperk.
Mense wat noue kontak met iemand met bevestigde meningokokkale siekte gehad het, kan voorkomende antibiotika benodig. Dit moet deur gesondheidswerkers bepaal en gereël word; mense moenie op eie houtjie antibiotika begin gebruik nie.
Dit is ’n mediese noodgeval
Die Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO) waarsku dat bakteriële breinvliesontsteking ’n ernstige siekte is. Ongeveer een uit elke ses mense wat dié vorm opdoen, sterf, terwyl ongeveer een uit elke vyf oorlewendes ernstige langtermyngevolge kan hê. Dit kan onder meer gehoorverlies, aanvalle en probleme met sig, spraak, geheue of beweging insluit.
Die belangrikste boodskap aan ouers is om die waarskuwingstekens ernstig op te neem en nie mediese hulp uit te stel nie. Vinnige herkenning en behandeling kan ’n groot verskil maak.
Bronne: Nasionale Instituut vir Oordraagbare Siektes (NICD), Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO), Oudtshoorn Courant, Laerskool Laurus, Saint Helens Vultures van Springs, Springs-rugbyklub
