Strooiposoproepe in Suid-Afrika neem skerp toe. Nuwe syfers wys dat die probleem van ongewenste bemarkingsoproepe en telefoniese swendelary aansienlik vererger het, maar daar is maniere om jou nommer van bemarkingslyste te laat verwyder.
As dit voel asof jou selfoon die afgelope tyd meer gereeld lui met oproepe van onbekende nommers, verbeel jy jou dit waarskynlik nie. Van begrafnispolisse en lenings tot selfoonkontrakte en verdagte oproepe namens banke – ongewenste oproepe het vir baie Suid-Afrikaners ‘n daaglikse frustrasie geword.
Volgens Truecaller se Suid-Afrikaanse strooiposverslag vir 2026 is daar tussen Januarie en Junie vanjaar na raming 17,47 miljard strooiposoproepe in Suid-Afrika gemaak. Dit is 25,2% meer as in dieselfde tydperk verlede jaar.
Strooipos-SMS’e het met 58,9% tot 3,71 miljard toegeneem.
Die syfers is op Truecaller se gebruikersdata en ramings gebaseer, maar bevestig dat die probleem veel groter is as bloot ‘n paar irriterende oproepe.
Hoekom neem strooiposoproepe in Suid-Afrika toe?
Daar is verskeie redes waarom jou nommer op al hoe meer oproeplyste kan beland.
Wanneer jy aanlyn vorms voltooi, vir kompetisies inskryf, kwotasies aanvra of by sekere dienste registreer, kan jou kontakbesonderhede vir bemarking gebruik word indien jy toestemming daarvoor gee.
In sommige gevalle kan jou besonderhede ook deur datalekke of onwettige databasisverkope in die verkeerde hande beland.
‘n Verdere probleem is die gebruik van outomatiese oproepstelsels. Hierdie tegnologie maak dit moontlik om groot hoeveelhede nommers binne ‘n kort tyd te skakel, sonder dat ‘n persoon elke oproep self hoef te maak.
Swendelaars gebruik boonop toenemend tegnologie waarmee hulle hul telefoonnommers kan vervals. Dit staan as caller ID spoofing bekend en kan veroorsaak dat ‘n oproep lyk asof dit van ‘n plaaslike onderneming of betroubare instelling afkomstig is.
Kunsmatige intelligensie word ook gebruik om bedrieglike gesprekke meer oortuigend te laat klink.
Dit beteken dat selfs toepassings soos Truecaller nie noodwendig elke verdagte oproep betyds kan identifiseer of blokkeer nie.
Jou telefoonnommer is waardevol
Vir bemarkingsondernemings is ‘n aktiewe selfoonnommer ‘n moontlike verkoopsgeleentheid. Vir misdadigers kan dieselfde nommer die beginpunt van ‘n bedrogpoging wees.
Dit is belangrik om te onderskei tussen wettige direkte bemarking en telefoniese swendelary.
‘n Geregistreerde onderneming mag onder bepaalde omstandighede produkte of dienste telefonies bemark. Dit beteken egter nie dat ondernemings jou onbeperk mag kontak nie.
Suid-Afrika se Wet op die Beskerming van Persoonlike Inligting (POPIA) stel streng vereistes aan ongevraagde elektroniese direkte bemarking, insluitend telefoonoproepe. Die Inligtingsreguleerder se riglyne oor direkte bemarking verduidelik die vereistes.
Ondernemings moet oor die nodige toestemming of ‘n ander toepaslike grondslag ingevolge die wet beskik. Verbruikers het ook die reg om hul toestemming terug te trek en teen direkte bemarking beswaar te maak.
Hoe kry jy jou nommer van bemarkingslyste af?
Die Direct Marketing Association of Southern Africa (DMASA) bied ‘n gratis onttrekkingsdiens waarmee verbruikers hul kontakbesonderhede op ‘n Do Not Contact-databasis kan plaas.
Dit beteken dat ondernemings wat lede van die vereniging is, jou nie meer vir ongevraagde bemarking behoort te kontak nie.
Jy kan op die DMASA se onttrekkingsblad registreer.
Volgens die DMASA moet verbruikers ‘n geldige Suid-Afrikaanse ID-nommer en ‘n e-posadres en/of selfoonnommer verskaf.
Nadat jy geregistreer het, moet jy jou registrasie per e-pos bevestig. Indien jy dit nie binne vyf dae doen nie, word jou besonderhede uitgevee.
Die vereniging waarsku dat dit ongeveer ses weke kan duur voordat die diens ten volle in werking tree.
Die belangrike beperking is dat die databasis hoofsaaklik op DMASA-lede van toepassing is. Dit sal dus nie noodwendig oproepe van alle bemarkingsondernemings of swendelaars voorkom nie.
Regering stel ook nuwe register bekend
Die Nasionale Verbruikerskommissie (NCC) het op 7 Oktober 2026 ‘n nuwe nasionale onttrekkingsregister bekend gestel om ongewenste direkte bemarking te beperk.
Die stelsel word egter in fases ingestel.
Bemarkingsondernemings kan sedert September 2026 registreer en sal daarna hul kontaklyste teen die register moet nagaan.
Volgens die NCC sal verbruikers eers vanaf Mei 2027 self op die nuwe register kan registreer om ongewenste direkte bemarking vooraf te blokkeer.
Dit beteken dat die DMASA se bestaande onttrekkingsdiens intussen steeds ‘n praktiese opsie is.
Wat kan jy nóú doen om die oproepe te beperk?
- Registreer jou nommer op die DMASA se onttrekkingsdatabasis.
- Vra ondernemings wat jou herhaaldelik bel om jou besonderhede van hul bemarkingslyste te verwyder.
- Gebruik jou selfoon se ingeboude funksies om verdagte nommers te blokkeer.
- Maak seker dat ‘n toepassing soos Truecaller opgedateer is en dat die nodige oproepidentifikasie-instellings geaktiveer is.
- Wees versigtig wanneer jy jou selfoonnommer op kompetisievorms, webwerwe en aanlyn platforms invul.
- Moenie persoonlike inligting, bankbesonderhede, PIN’s of eenmalige wagwoorde oor die telefoon verskaf bloot omdat die oproeper beweer dat hy of sy van ‘n bekende instelling is nie.
Om alle onbekende nommers outomaties stil te maak, is ook nie noodwendig die beste oplossing nie. Dit kan veroorsaak dat jy belangrike oproepe van kliënte, afleweringsdienste of ander persone misloop.
Hoewel geen enkele toepassing of register alle strooiposoproepe sal uitskakel nie, kan die kombinasie van onttrekkingsregistrasie, noukeuriger privaatheidsinstellings en oproepblokkering die aantal ongewenste oproepe verminder.
