Suid-Afrikaanse uitvoerboere, veral sitrusprodusente in die Wes- en Noord-Kaap, kan onder verdere druk kom nadat die Verenigde State aangekondig het dat hy Suid-Afrika vanaf 1 Januarie 2027 uit die AGOA-handelsprogram wil verwyder.
Die landbou-organisasie AgriSA waarsku dat die verlies aan voorkeurbehandeling uitvoerkoste vir sommige produkte kan verhoog en gevolge kan hê vir werkers, pakhuise, vervoerondernemings en plaaslike verskaffers.
President Donald Trump het die Amerikaanse Kongres en die regerings van Suid-Afrika en Rwanda op 2 November in kennis gestel van sy voorneme om die twee lande se deelname aan die African Growth and Opportunity Act (AGOA) te beëindig.
AGOA bied aan kwalifiserende Afrika-lande voorkeurtoegang tot die Amerikaanse mark, insluitend invoerbelastingvrye toegang vir sekere produkte.
Lees ook: Trump wil SA se Agoa-handelsvoordele beëindig
Amerikaanse mark bly oop vir Suid-Afrika ondanks AGOA-besluit
AgriSA beklemtoon in ’n verklaring op 3 November dat die beoogde verlies aan AGOA-voordele nie ’n verbod op Suid-Afrikaanse landbouprodukte in die VSA beteken nie.
Uitvoerders sal steeds aan Amerikaanse kliënte kan verkoop, maar sal aan die toepaslike invoerbelasting en ander invoervereistes moet voldoen. Die bykomende koste sal afhang van die betrokke produk en die belasting wat daarop gehef word.
Volgens die organisasie kan selfs ’n betreklik klein bykomende heffing ’n verskil maak waar winsmarges klein is of mededingers gunstiger toegang tot die Amerikaanse mark geniet.
Wes- en Noord-Kaap se sitrusboere
Hoewel die VSA ’n betreklik klein deel van Suid-Afrika se totale landbou-uitvoer ontvang, is dit ’n belangrike mark vir sekere produsente en streke.
AgriSA het voor die jongste aankondiging gesê die VSA ontvang sowat 5% tot 6% van Suid-Afrika se totale sitrusuitvoervolume. Die mark speel egter ’n groter rol vir bepaalde sitrusprodusente in die Wes- en Noord-Kaap.
Die Citrus Growers’ Association of Southern Africa (CGA) het reeds in Julie 2025, tydens ’n vroeëre geskil oor Amerikaanse invoertariewe, gewaarsku dat sitrus vir spesifieke markte gekweek word en nie eenvoudig na ander lande verskuif kan word nie.
Verskillende lande het hul eie plantgesondheidsvereistes en produkspesifikasies. Die vereniging het destyds gesê ’n skielike verskuiwing van vrugte na ander markte kan ook pryse onder druk plaas as daar te veel aanbod is.
In dié verklaring het die CGA se voorsitter, Gerrit van der Merwe, wat self in Citrusdal boer, gesê die sitrusbedryf is belangrik vir die ekonomie van die gebied. Hy het gewaarsku dat druk op produsente ook plaaswerkers, plaaslike ondernemings en gemeenskapsprogramme kan raak. Dié kommentaar is gelewer oor die tariefkwessie van 2025 en nie oor die jongste AGOA-aankondiging nie.
VSA noem redes vir besluit
Die kantoor van die Amerikaanse handelsverteenwoordiger, Jamieson Greer, sê die Trump-regering is bekommerd oor hindernisse vir Amerikaanse handel en belegging in Suid-Afrika, korrupsie en sake wat volgens Washington Amerikaanse nasionale veiligheids- en buitelandse beleidsbelange bedreig.
Die Suid-Afrikaanse regering sê hy het kennis geneem van die kennisgewing van 60 dae en werk saam met geaffekteerde bedrywe om die gevolge te bepaal.
Volgens die departement van handel, nywerheid en mededinging het Suid-Afrika voorstelle en bykomende toegewings deur die toepaslike kanale aangebied. Die departement sê die VSA opper egter nou nuwe kwessies wat nie die grondslag gevorm het van die onderhandelings wat in 2025 begin het nie.
Minister Parks Tau sê die regering sal voortgaan om geaffekteerde sektore te ondersteun en handels- en beleggingsgeleenthede met die VSA na te streef. Die regering sê hy werk ook daaraan om Suid-Afrika se uitvoermarkte uit te brei.
AgriSA vra vir verdere gesprekke
AgriSA vra vir voortgesette diplomatieke gesprekke met die VSA en duidelike, produkspesifieke inligting sodat uitvoerders en hul Amerikaanse kliënte kan beplan.
Die organisasie sê Suid-Afrika moet ook voortgaan om nuwe markte te ontwikkel, maar waarsku dat dit tyd neem om die nodige goedkeurings, verspreidingsnetwerke en vraag in nuwe bestemmings te vestig. Bestaande handelsverhoudings met Amerikaanse kliënte bly daarom belangrik.
Die beoogde uitsluiting tree op 1 Januarie 2027 in werking, tensy verdere gesprekke tot ’n ander uitkoms lei.
