Openbare maatskappye, beursgenoteerde ondernemings en entiteite in staatsbesit staan voor die deur van ‘n nuwe era van korporatiewe deursigtigheid en aanspreeklikheid nadat president Cyril Ramaphosa Vrydag die Maatskappywysigingswet, 2024 (Wet No. 16 van 2024), in werking gestel het – wetgewing wat strek van verpligte loonopenbaarmaking tot strenger reëls vir direkteure en verbeterde beskerming tydens sakeredding.
Die minister van handel, nywerheid en mededinging, Mpho Parks Tau, het die proklamasie mede-onderteken, waarmee artikels 5, 6 en 19 van die wet met onmiddellike ingang van krag word ná publikasie in die Staatskoerant op 22 Mei 2026.
Loongaping moet openbaar gemaak word
Een van die mees verreikende bepalings van die wet vereis dat alle openbare en staatsbesitte maatskappye jaarliks ‘n volledige vergoedingsverslag moet opstel. Dié verslag moet die totale vergoeding van elke direkteur en voorgeskrewe beampte by name uiteensit, asook die vergoeding van die hoogste en laagsbesoldigde werknemer. Die vergoedingsgaping tussen die top 5% en die onderste 5% besoldigde werknemers moet aangedui wees. “Totale vergoeding” sluit salaris, voordele, werkgewersbydraes, bonusse en aandeelopsies in.
Aandeelhouers kry meer mag
Maatskappye moet ook ‘n vergoedingsbeleid elke drie jaar aan aandeelhouers voorlê vir goedkeuring by die algemene jaarvergadering. Indien aandeelhouers die vergoedingsverslag verwerp, moet die vergoedingskomitee by die volgende jaarvergadering verduidelik hoe hul bekommernisse aangespreek is. Indien dit twee jaar agtereenvolgens verwerp word, moet die betrokke direkteure herverkies word en kan hulle vir twee jaar daarna nie in dié komitee dien nie.
Strenger reëls vir direkteure en komitees
Die wet stel ook strenger vereistes vir die saamstel van maatskaplike en etiekkomitees. By openbare en staatsbesitte maatskappye moet die meerderheid lede onafhanklike direkteure wees wat nie by die daaglikse bestuur betrokke is nie en hulle moet ook nie binne die vorige drie finansiële jare wees nie. Vakatures in hierdie komitees moet binne 40 dae gevul word.
Sakeredding en huurbeskerming
Die wet bring ook verligting vir verhuurders van maatskappye in sakeredding. Onbetaalde huur en munisipale dienste soos elektrisiteit, water en sanitasie wat ‘n verhuurder namens sodanige maatskappy betaal, tel voortaan as na-aanvangsfinansiering en geniet voorkeur bo ander ongesekureerde eise.
Geskiloplossing gestroom
Die Maatskappytribunaal kry voortaan eksklusiewe bevoegdheid vir bemiddeling, versoening en arbitrasie van maatskappygeskille. Geakkrediteerde derde partye word uitgeskakel en arbitrasiebeslissings is finaal en bindend op alle partye.
Suid-Afrika word wêreldwyd as een van die mees ongelyke samelewings beskou en die nuwe wetgewing poog om groter deursigtigheid en aanspreeklikheid in die korporatiewe sektor af te dwing terwyl dit terselfdertyd die besigheidsomgewing vereenvoudig.
Druk hier om meer oor die wet te lees.
Bron: Staatskoerant No. 54722, Proklamasie Kennisgewing 313 van 2026, 22 Mei 2026; Maatskappywysigingswet, 2024 (Wet No. 16 van 2024)
