Tot 50 kritieke medisynes, waaronder chroniese medisyne vir hoë bloeddruk, diabetes en hoë cholesterol, is tans uit voorraad in die openbare gesondheidstelsel. Pasiënte wat van staatsmedisyne afhanklik is, het geen manier om hul pille in die hande te kry nie, sê die DA.
Michele Clarke, die DA se woordvoerder oor gesondheid, het op 26 Oktober aangekondig dat sy ’n spesiale vergadering van die Parlement se gesondheidskomitee aanvra om die voorraadtekorte te ondersoek. Sy wil hê die volgende moet voor die komitee verskyn:
- die minister van gesondheid self
- die departement van gesondheid
- die Suid-Afrikaanse Owerheid vir die Regulering van Gesondheidsprodukte (SAHPRA)
- Pharmaceuticals Made In South Africa (Pharmisa)
- die Pharmaceutical Society of South Africa
Watter chroniese medisyne is op?
Volgens die DA se verklaring sluit die medisynes wat uit voorraad is die volgende in:
- amlodipien, vir hoë bloeddruk en die voorkoming van angina
- rosuvastatien, vir hoë cholesterol en om die risiko van hartaanvalle en beroertes te verlaag
- metformien, vir tipe 2-diabetes en om bloedsuiker te verlaag
- olansapien, vir skisofrenie en bipolêre versteuring, veral maniese episodes
- pregabalien, vir senuweepyn, aanvalle en angsversteurings
- mebendasool, vir dermwurminfeksies
Risiko van plaasvervangers
Die party waarsku dat sommige pasiënte nadelig op plaasvervangende medisyne kan reageer. Die groter kommer is dat pasiënte bang of verward kan raak oor plaasvervangers en dan hul behandeling heeltemal staak.
Volgens die DA blameer sommige plaaslike vervaardigers nuwe SAHPRA-regulasies en die enkeluitgangsprys vir ’n kwynende plaaslike farmaseutiese bedryf, wat die beskikbaarheid van medisyne raak.
Clarke het gevra dat die komitee ’n volledige inligtingsessie kry oor:
- die redes vir die voorraadtekorte
- die impak daarvan
- die lys van onbeskikbare medisynes
- die maatreëls wat getref is om die gesondheidsgevolge te beperk
PAIA-aansoek ingedien
Op 28 Oktober het die DA ’n aansoek ingevolge die Wet op die Bevordering van Toegang tot Inligting (PAIA) by die departement van gesondheid ingedien. Die party wil toegang hê tot alle verslae, insluitend interne verslae, wat medisynevoorraad tussen April en Oktober 2026 dop hou.
Die party sê dit gaan ook parlementêre vrae indien oor die voorraadtekorte en oor provinsies se uitstaande skuld.
“Die medikasietekorte wat Suid-Afrika teister, het ’n nadelige impak op pasiënte se gesondheid en plaas druk op die bedryfsvermoë van gesondheidsfasiliteite,” sê Clarke.
Departement reageer
Die nasionale departement van gesondheid het aan The Star gesê daar is voorsieningsbeperkings in sommige distrikte en fasiliteite. Die departement het egter nie syfers verskaf oor hoeveel pasiënte geraak word of watter medisynes skaars is nie.
In Gauteng erken die provinsiale departement van gesondheid dat sommige openbare fasiliteite probleme met medisynevoorsiening ondervind. Die departement skryf dit onder meer toe aan vertragings by verskaffers, veranderinge aan medisynekontrakte en druk op die breër voorsieningsketting.
Volgens die departement beteken die tekort aan ’n spesifieke handelsmerk of pakgrootte nie noodwendig dat ’n pasiënt sonder behandeling sal wees nie. Fasiliteite kan ’n ander goedgekeurde vervaardiger of, waar klinies gepas, ’n alternatiewe medisyne verskaf.
Pasiënte by klinieke
By die Mamelodi East-kliniek in Pretoria vertel Easther Chauke aan die Sunday Times dat verpleegsters haar 62-jarige ma met hoë bloeddruk aangesê het om haar pille middeldeur te breek. Sy moet die een helfte die oggend neem en die ander helfte vir die volgende dag hou.
Wat pasiënte moet weet
Moenie jou dosis self verander of jou chroniese medisyne staak sonder om eers met die verpleegster of dokter by jou kliniek te praat nie. Vra spesifiek of ’n ander sterkte, pakgrootte of goedgekeurde alternatief beskikbaar is.
Lees ook: Wes-Kaap vra dringende ingryping by hawens oor medisynetekort
